امر به معروف و نهی از منکر؛ راهبردی قرآنی برای ارتقای جامعه

زهره قنبری، کارشناس مسائل قرآنی، با تأکید بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر تنها یک توصیه فردی نیست، گفت: این فریضه الهی یکی از مهمترین ظرفیتهای قرآن کریم برای اصلاح، پویایی و ارتقای جامعه اسلامی است و میتواند با تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی، از گسترش آسیبها و ناهنجاریها جلوگیری کند.
به گزارش خبرنگار، در جامعهای که افراد نسبت به سرنوشت یکدیگر و مسائل پیرامون خود احساس مسئولیت داشته باشند، زمینه گسترش خیر، کاهش آسیبهای اجتماعی و تقویت ارزشهای اخلاقی فراهم میشود. در این میان، امر به معروف و نهی از منکر بهعنوان یکی از آموزههای بنیادین قرآن کریم، نقشی مهم در ایجاد جامعهای پویا، مسئولیتپذیر و اخلاقمدار دارد.
در همین راستا، خبرنگار ما با زهره قنبری، کارشناس مسائل قرآنی درباره جایگاه و اهمیت این فریضه الهی در ارتقای جامعه به گفتوگو نشسته است.
امر به معروف؛ مسئولیت مشترک جامعه
زهره قنبری با اشاره به جایگاه این فریضه در قرآن کریم اظهار کرد: قرآن، جامعه اسلامی را جامعهای بیتفاوت نمیخواهد؛ بلکه مؤمنان را نسبت به یکدیگر و نسبت به سرنوشت جامعه مسئول میداند.
وی با اشاره به آیه ۷۱ سوره توبه گفت: خداوند متعال میفرماید:
«وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ…»
مؤمنان و زنان مؤمن، یار و یاور یکدیگرند؛ آنان یکدیگر را به کارهای شایسته دعوت کرده و از کارهای ناپسند بازمیدارند.
قنبری افزود: این آیه نشان میدهد که امر به معروف و نهی از منکر، برخاسته از رابطه ولایی، دلسوزانه و مسئولانه میان افراد جامعه است. بنابراین، هدف از این فریضه مچگیری، تحقیر یا دخالت نادرست در زندگی دیگران نیست؛ بلکه هدف، کمک به گسترش خوبیها و جلوگیری از آسیب رسیدن به فرد و جامعه است.
جامعهای که خیرخواهی در آن جریان دارد
این کارشناس مسائل قرآنی با اشاره به آیه ۱۰۴ سوره آلعمران اظهار کرد: خداوند میفرماید:
«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»
وی افزود: در این آیه، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و این مسئله نشان میدهد که این فریضه باید در مسیر خیرخواهی و اصلاح جامعه تعریف شود.
به گفته قنبری، جامعه زمانی به سمت پیشرفت حرکت میکند که مردم آن تنها به مسائل فردی خود توجه نداشته باشند و نسبت به مشکلات اجتماعی نیز احساس مسئولیت کنند.
وی ادامه داد: اگر در برابر گسترش آسیبها، فساد، بیعدالتی، تضییع حقوق مردم و ناهنجاریهای اجتماعی سکوت شود، زمینه برای گسترش آنها فراهم خواهد شد. از این منظر، امر به معروف و نهی از منکر میتواند یکی از مهمترین ابزارهای تقویت نظارت عمومی و مسئولیتپذیری اجتماعی باشد.
ارتقای جامعه با گسترش معروفها
قنبری با بیان اینکه امر به معروف نباید تنها در نهی از ناهنجاریها خلاصه شود، گفت: یکی از ابعاد مهم این فریضه، گسترش معروفها در جامعه است.
وی افزود: امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند ترویج معروفهایی همچون صداقت، عدالت، مسئولیتپذیری، احترام به حقوق مردم، قانونمداری، خدمت صادقانه، حمایت از خانواده، مهربانی، کمک به نیازمندان و مقابله با فساد است.
این کارشناس مسائل قرآنی تصریح کرد: هنگامی که فرهنگ تشویق به کارهای نیک در جامعه تقویت شود، افراد نیز انگیزه بیشتری برای مشارکت در امور خیر و اصلاح محیط پیرامون خود پیدا میکنند.
وی گفت: امر به معروف، در واقع میتواند زمینهساز یک حرکت اجتماعی مثبت باشد؛ حرکتی که در آن هر فرد تلاش میکند علاوه بر اصلاح خود، در حد توان به بهتر شدن محیط خانواده، محل کار و جامعه نیز کمک کند.
نهی از منکر؛ پیشگیری پیش از گسترش آسیب
قنبری با اشاره به نقش نهی از منکر در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی گفت: یکی از مهمترین کارکردهای این فریضه، پیشگیری است.
وی افزود: بسیاری از آسیبهای اجتماعی در ابتدا از رفتارهای کوچک و به ظاهر کماهمیت آغاز میشوند و در صورت بیتوجهی، ممکن است به مشکلات بزرگتری تبدیل شوند.
این کارشناس مسائل قرآنی تأکید کرد: نهی از منکر در نگاه دینی و عقلانی باید با آگاهی، اخلاق، احترام، دلسوزی و رعایت شرایط و شیوههای صحیح همراه باشد. برخوردهای تند، تحقیرآمیز و غیرحکیمانه نهتنها ممکن است تأثیرگذار نباشد، بلکه میتواند نتیجه معکوس ایجاد کند.
مسئولان نیز در برابر جامعه مسئولاند
قنبری با اشاره به اینکه امر به معروف و نهی از منکر محدود به روابط میان مردم نیست، اظهار کرد: یکی از مهمترین ابعاد این فریضه، مسئولیتپذیری در برابر مسائل عمومی و اجتماعی است.
خبرنگار – محمد ترکیان